Posterkoning Engel Verkerke, de grote versierder!
Publicatiedatum originele bericht: 8 juli 2022
In Den Bosch is Engel Verkerke het stralende middelpunt van de tentoonstelling De Grote Versierder. Theo Temmink schreef een verslag.
* Wat? Tentoonstelling ‘Posterkoning Engel Verkerke – De Grote Versierder’
* Waar? Design Museum, De Mortel 4 in ’s-Hertogenbosch
* Wanneer? Tot en met 2 oktober 2022
Bij de ingang word je begroet door een meer dan levensgrote non die met schalkse blik haar habijt een stukje opentrekt, waardoor je zicht krijgt op het beroemde portret van Che Guevara, dat net boven haar decolleté op haar huid is aangebracht. De poster wordt vastgehouden door een keurige, bestropdaste heer met bril, die wij bij De Kring kennen als Engel Verkerke. Titel van de poster: Liberating the Church, uit 1969.
In Den Bosch is Engel het stralende middelpunt van De Grote Versierder. Deze tentoonstelling (ik citeer de makers:) “neemt je mee naar de glorietijd van de poster in de jaren zestig, zeventig en tachtig en vertelt het verhaal van een ware revolutie in de manier waarop we onze huizen versieren. De tentoonstelling is een visueel bombardement, een nostalgische trip down memory lane en een reflectie op de ontwikkeling van onze beeld- en jongerencultuur.”
Communist-kapitalist
Je hoort vaak over een ‘wit privilege’. Maar bestaat er ook een ‘voornaam-privilege’? Als Engel je voornaam is ben je voor geluk en voorspoed geboren. Bij Engel Verkerke gebeurde dat in 1924, in Rotterdam. Hij volgde de HBS en kwam als 18-jarige in de oorlog in Rotterdam in aanraking met het communistisch verzet; hij werkte mee aan het verspreiden van De Waarheid. Na de oorlog werd hij er redacteur, maar halverwege de jaren 50 begon hij het geloof in een communistische heilstaat – en in de CPN in het bijzonder – te verliezen. De ommezwaai die hij toen maakte was nogal rigoureus: hij richtte een eigen uitgeverij op en runde ineens een business. “Van communist tot kapitalist” zou de titel kunnen zijn van de biografie van zijn leven. Engel is een graag gezien Kringlid. In september – vlak voordat De Kring haar Eeuwfeest viert – wordt hij 98 jaar. And still….
Eind jaren 60 kruiste posterkoning Engel Verkerke voor het eerst mijn pad – al had ik toen geen flauw idee van zijn bestaan. Mijn oudste zus had de beroemde poster van Che Guevara op haar slaapkamer hangen, een van Verkerke’s grootste sellers. Fast forward: eind jaren 90 leerde ik Engel kennen op De Kring. Een charmante, opgewekte man, met pretoogjes en een gulle lach, die op jongensachtige wijze van het leven genoot. Innemend, vol prachtige verhalen en met een verfrissende zelfrelativering. En inderdaad – de titel van de tentoonstelling had niet treffender kunnen zijn – een versierder. Iemand die met zijn charme dingen gedaan krijgt, zowel privé als zakelijk. Meteen Rotterdamse hands-on mentaliteit.
Ontmoeting met Picasso
Engel startte zijn bedrijf in 1957. In zijn eentje. Zijn eerste posters waren kunstreproducties, die in een grote oplage en voor schappelijke bedragen te koop werden aangeboden. Werken van onder anderen Karel Appel, Otto Dix, Max Ernst, Dalί, Picasso. Veel daarvan is terug te zien in het Design Museum. Het is een vrolijke, feel-good expo worden. Veel posters hangend in rekken, ook bewegend beeld en interviews met Engel, die met veel lol en bijna achteloos vertelt over hoe hij enkele van zijn meest lucratieve deals sloot, Picasso ontmoette, correspondeerde met grote kunstenaars etc. En hoe hij Madonna versierde (haar beeltenis althans).
Ook vertelt hij hoe hij de Che-poster binnen hengelde. Engel wilde een poster maken van Fidel Castro. In het ANP-fotoarchief zag hij een groepsfoto met Fidel, maar zijn aandacht werd getrokken door de man naast Fidel. “Die man heeft een veel interessantere kop”, dacht Engel, “veel aantrekkelijker. En met dezelfde attributen: baard, pet en zo. Ik zei: weet je wat, om de Cubaanse revolutie te ondersteunen gaan we een prent van Che Guevara brengen.” En zo geschiedde. De poster werd wereldwijd een daverend succes: een verkoop van meer dan 400.000 exemplaren.
Pin-ups
Toen Engels bedrijf zelf posters ging bedenken luidde dat het begin in van wat in de tentoonstelling wordt betiteld als ‘een periode van ongeremde creativiteit’. Vanaf dat moment gaf hij ook opdrachten aan kunstenaars. Zijn catalogus werd wel commerciëler, met pin-ups (ook mannelijke), auto’s, popsterren, ondergaande zonnen. Van enkele popiconen kreeg hij de wereldwijde rechten nog voordat ze beroemd werden, zoals van Madonna, George Michael en Whitney Houston.
De expositie wijst op een interessant punt: de verandering van acceptatie van bloot. De makers geven zelfs een soort disclaimer af: “Beelden van blote meisjes of jongens stonden toen vaak voor vrijheid en het feestelijke afscheid van de preutse moraal van oudere generaties. Nu zal een deel van het publiek precies datzelfde beeld misschien ongemakkelijk vinden. De posters op deze tentoonstelling kunnen het best begrepen worden als de adem van hun tijd.”
Jaarlijks 15 miljoen posters
Voor nog geen tien gulden kon je een nieuwe wereld in huis halen, schrijven de tentoonstellingsmakers. Je kocht ze bij V & D of bij Free Record Shop. Maar Verkerke had ook veel eigen winkels, onder andere inde Leidsestraat en Utrechtsestraat in Amsterdam. En het bedrijf had een groot aantal vestigingen in Europa, de Verenigde Staten en Canada. Op het hoogtepunt had Verkerke Reprodukties 400 werknemers, een jaarproductie van 15 miljoen (!) posters en een jaaromzet van 90 miljoen gulden.
In 1987 verkocht Engel zijn bedrijf aan de Italiaanse uitgeverij Mondadori (van Berlusconi); in 1992 ging het over naar Hallmark (van de wenskaarten). Engel leidt sindsdien een buitengewoon plezierig leven. Maar –opmerkelijk – zonder posters aan de muur! “Ik heb van mijn leven nog nooit een poster opgehangen. Ik heb er ook nooit eentje in huis gehad”, zegt hij in de video. Waarom niet? Schoorvoetend: “Ik had iets bijgelovigs dat als ik dat deed dat ik dan iets zou verstoren in mij.”
