Stolpersteine voor leden De Kring
De een “vluchtte in de dood”, een tweede verrichte verzetsdaden, van een derde is bekend dat hij van Suriname naar Amsterdam verhuisde, een vierde werd op de Dam doodgeschoten op 7 mei 1945. In totaal werden 68 leden van De Kring vermoord. Ruim twee derde was Joods, 15 vrouwen, 53 mannen.
Onder de slachtoffers bevonden zich beeldend kunstenaars, schrijvers, journalisten, fotografen, architecten, acteurs, musici, zakenmensen, fabrikanten, advocaten, een modeontwerper, een scheikundige, een diamantslijpster, een bankier, een technicus, een letterkundige, een reclameman, een statisticus, een lerares, een secretaresse, een ingenieur, een hoge ambtenaar en twee bekende schakers.
Van Fre Cohen, die toen zij werd verraden “in de dood vluchtte”, weten we relatief veel. Voor haar is in Borne een Stolperstein gelegd. Van Zeger Gulden weten we vrijwel niets over zijn verzetsdaden die hem in Buchenwald het leven kostte. Hij heeft nog geen Stolperstein. Julius da Silva werd geboren in Suriname. De bewoner van het huis waar hij woonde doneerde een Stolperstein voor hem. Popke Bakker zat in het verzet en maakte de bevrijding mee, een kogel vanuit de Groote Industrieele Club maakte een eind aan zijn leven. Ook hij heeft geen Stolperstein.
Daarom heeft De Kring een crowdfunding opgestart zodat al deze slachtoffers en hun directe familieleden een eigen Stolperstein kunnen krijgen, op voorwaarde dat (eventuele) nabestaanden akkoord gaan.
Voor zover mogelijk legt kunstenaar Gunter Demnig een Stolperstein zelf. Elke naam, elke letter wordt met grote zorg in het messing plaatje van 10 x 10 x 10 cm geslagen: een krachtige tegenhanger van het nazisme, dat talloze mensen hun menselijkheid ontnam bij een industriële genocide die zijn weerga niet kent.
Het artistieke concept achter het Stolpersteineproject is traagheid. Voorbijgangers moeten stilstaan en zich bukken om de tekst te kunnen lezen. Deze traagheid komt voort uit de gedachte dat de Tweede Wereldoorlog, en vooral de Holocaust, zo afschuwelijk is dat het onmogelijk is om in zijn geheel in beeldtaal te vangen. Het Stolpersteineproject bestaat niet alleen uit een object, ook uit de handeling. Bij elke plaatsing van een steen breidt het monument zich uit. Dit benadrukt dat herdenken een voortdurend proces is, iets wat we moeten blijven doen. Dit trage tempo is inherent aan het Stolpersteineproject; zonder einddatum, zonder finishlijn.
Tot nu toe zijn er ongeveer 104.000 Stolpersteine gelegd. In april 2025 lagen er in Amsterdam bijna 3400 Stolpersteine, waardoor de stad op de derde plek staat wereldwijd, na Berlijn (10.000) en Hamburg (8000). In de Nieuwe Amstelstraat bij het Joods Cultureel Kwartier liggen 200.
Herdenken en gedenken zijn belangrijke menselijke activiteiten die zowel op individueel als collectief niveau plaatsvinden. Ze geven betekenis aan ons verleden en helpen zowel individuen als een gemeenschap om verlies, onrecht en historische gebeurtenissen een plek te geven. Collectief herdenken gebeurt vaak in een sociale en publieke context. Het doel is om een gedeelde herinnering levend te houden, recht te doen aan de slachtoffers en zo de gemeenschap te vormen rond morele en historische lessen.
Dit type herdenken komt vaak tot uiting in nationale herdenkingen, monumenten en collectieve rituelen, zoals onze Nationale Dodenherdenking op 4 mei. In de christelijke traditie speelt gemeenschappelijk herdenken ook een grote rol. Liturgieën, kerkelijke feesten en rituelen zoals Allerzielen en Goede Vrijdag brengen gelovigen samen om het lijden van Christus en de overledenen te herdenken.
In deze context is herdenken niet alleen een historische of morele daad, maar ook een spirituele: het herinneren van Christus’ lijden en opstanding wordt gezien als een moment van bezinning. Terwijl Stolpersteine een fysieke en collectieve herinnering vormen in de publieke ruimte, nodigen ze individuele voorbijgangers uit tot reflectie. Individueel herdenken vindt plaats in de persoonlijke ervaring van verlies en herinnering. Dit kan gaan over het herdenken van familieleden, slachtoffers van onrecht of gebeurtenissen die iemand persoonlijk raken.
In de christelijke traditie zien we individueel herdenken terug in gebeden, het branden van een kaars voor een overledene of het bezoeken van een graf. Stolpersteine sluiten aan bij dit individuele herdenken doordat ze vaak worden geplaatst op initiatief van nabestaanden of betrokken burgers. Voor familieleden en voorbijgangers zijn ze een moment van stille contemplatie, een uitnodiging om even stil te staan bij het lot van een individu.
Zo ontstaat er een verbinding tussen collectief en persoonlijk herdenken: de Stolpersteine maken de impact van de Holocaust tastbaar door het terug te brengen naar individuele levensverhalen. Ze transformeren de publieke ruimte in een plek van herinnering en collectief bewustzijn. Herdenken is niet alleen afhankelijk van collectieve ervaring, maar ook van persoonlijke emotie.
Met Stolpersteine wil Demnig de waardigheid en de individuele namen teruggeven aan de slachtoffers. Ook voor elk in de Tweede Wereldoorlog vermoord lid van De Kring geldt dat hun namen niet vergeten mogen worden en streven we ernaar dat zij voort blijven leven met een Stolperstein.
